Civilization VI: Rise and Fall – Czaka, władca Zulusów

Czaka był bez wątpienia jednym z najwspanialszych przywódców wojskowych w historii świata, a jego reformy zuluskiej armii zapewniły jej strukturę i śmiercionośną skuteczność, dzięki którym impi stali się jedną z najbardziej przerażających sił bojowych świata. Wielkości Czaki dorównywały jego gniew i rozgoryczenie, przez które z życiem pożegnały się tysiące mieszkańców Afryki.

Urodził się jako syn z nieprawego łoża wodza Zulusów Senzangakhona. Jego matką była Nandi, córka wodza plemienia Langeni. Ostatecznie wódz Zulusów wypędził Nandi i Czakę. Wzgardzeni i stygmatyzowani znaleźli schronienie u Dingiswayo, wodza Mthethwa.

Czakę wcielono do ibutho – tradycyjnego oddziału wojskowego tworzonego przez młodych mężczyzn w tym samym wieku, który rozwiązywano, gdy wchodzący w jego skład żołnierze byli zbyt starzy, by walczyć. Dowódcą oddziału Czaki był wódz plemienia, Dingiswayo. Stworzył on podwaliny systemu dowodzenia, który w przyszłości został wykorzystany i udoskonalony przez Czakę.

Gdy w 1816 r. zmarł biologiczny ojciec cieszącego się opinią świetnego dowódcy Czaki, ten opuścił armię Dingiswayo i stanął na czele Zulusów – najmniejszego z ówczesnych klanów regionu Bantu. Wkrótce Afryka miała nauczyć się strachu przed Zulusami.

Czaka zreorganizował armię i sposób jej szkolenia. Wykorzystał oparty na wieku system ibutho i udoskonalił go, tworząc strukturę oddziałów, z których każdy otrzymał własną ufortyfikowaną siedzibę (zwaną ikandą), własne heraldyczne oznaczenie umieszczane na pokrytych wołową skórą tarczach oraz wyjątkowe ozdoby i uczesania. Wszystkie oddziały przysięgały lojalność Czace. Organizacja piechoty impi i jej taktyka zostały ustandaryzowane. Czaka wprowadził do armii kadrę oficerów, do której awansowani byli wojownicy ze wszystkich podległych mu plemion na podstawie zasług i zdolności. Zmiany, jakie przeprowadził Czaka, założeniami przypominają reformy rzymskich legionów Mariusza. Obaj dowódcy skupili swoją uwagę na podstawowych jednostkach swych armii i przekształcili je w niemożliwą do powstrzymania machinę wojenną.

Następnym posunięciem Czaki było wykorzystanie zreformowanej piechoty impi do podboju, a pierwszym pokonanym plemieniem było Langeni, które upokorzyło go w dzieciństwie. Gdy dawny dowódca Czaki Dingiswayo został zamordowany przez jednego z konkurencyjnych zuluskich wodzów o imieniu Zwide, Czaka poprzysiągł zemstę, co doprowadziło do wybuchu wojny domowej. Dwukrotnie liczniejsza armia, na której czele stanął wódz Zwide, została rozgromiona w bitwie pod wzgórzem Gqokli.

Metody Czaki były kwestionowane. Wprowadzane przez niego reformy spotykały się ze znacznym sprzeciwem poddanych. Eskalacja wojen plemiennych prowadząca do doszczętnego wyniszczania przeciwników oznaczała poważną zmianę dotychczasowych obyczajów. Niezadowolenie Zulusów wzrosło, gdy Czaka udzielił europejskim kupcom koncesji handlowych. Jednak zdaje się, że to śmierć matki Czaki w 1827 r. zapoczątkowała upadek wodza i najbardziej krwawy okres jego rządów.

Pogrążony w rozpaczy z powodu utraty matki Czaka rozkazał, by przez cały rok w królestwie nie obsiewano pól ani nie spożywano mleka, które było podstawą zuluskiej diety. Kobiety, które zaszły w ciążę w tym okresie, miały zostać zabite wraz ze swoimi mężami za złamanie żałoby. Król rozkazał też wyrżnąć wszystkie krowy, „by cielęta poznały ból po utracie matki”. Według źródeł ofiarą żałoby Czaki padło 7 tysięcy jego poddanych.

Dwaj przyrodni bracia Czaki – Dingane i Mhlangana – zawiązali przeciwko niemu spisek. W 1828 r., gdy piechota impi brała udział w kampanii na północy, przeprowadzili udany zamach na króla, w którym oprócz Czaki zginął trzeci konspirator o imieniu Mbopa. Według tradycyjnych przekazów w swoich ostatnich słowach Czaka ostrzegł lud przed rosnącymi wpływami Europejczyków w Południowej Afryce oraz o niebezpieczeństwie wiążącym się z podziałem Zulusów.

Zaskakująco szybki wzrost znaczenia Zulusów za panowania Czaki nastąpił w okresie intensywnej europejskiej kolonizacji zamieszkiwanego przez nich regionu i miał duży wpływ na historię i kulturę Południowej Afryki, który do dziś jest tematem wielu dyskusji. Ocena Czaki jako przywódcy nie jest jednoznaczna – nawet wśród współczesnych Zulusów – jednak nie można mu odmówić wpływu na historię świata. 

UNIKALNA JEDNOSTKA – PIECHOTA IMPI

Potężne oddziały zuluskich wojowników stanowiły duże zagrożenie nawet przed tym, jak ambitny Czaka nauczył swoich ludzi nowej techniki walki łączącej używanie iklwy (krótkiej włóczni do dźgania o grocie szerszym niż przy włóczniach przeznaczonych do ciskania) oraz ishlangu (dużej owalnej tarczy pokrytej krowią skórą). Wojownicy ćwiczyli tworzenie ścian z tarcz, by chronić się przed nadlatującymi pociskami i ukrywać swoją liczebność. Stosowali też podczas ataku formację „bawolich rogów” – mniej doświadczone jednostki uderzały z boku, by jak rogi przebić flanki wroga, a bardziej doświadczone centrum niczym rozpędzony bawół uderzało wprost.

 

Trening, jakiemu Czaka poddawał impi, był brutalny, ale dzięki surowemu warunkowaniu wódz Zulusów uzyskiwał zżytych i zdyscyplinowanych żołnierzy stosujących skomplikowane formacje bojowe. Piechota impi zastępuje pikinierów, ma większą premią za oskrzydlenie, jest tańsza od innych jednostek bojowych swojej epoki, ma niskie koszty utrzymania i szybciej zdobywa doświadczenie.

UNIKALNA DZIELNICA – IKANDA

Ikandy (zwane też kraalami lub umuzi) były samowystarczalnymi, ufortyfikowanymi zuluskimi zagrodami. Mieszkańców chroniła otaczająca je podwójna palisada – wewnętrzna, utrzymująca zwierzęta w środku, oraz zewnętrzna, utrzymująca intruzów na zewnątrz. Ze względów praktycznych i strategicznych zagrody budowano na zboczach wzgórz. Dzięki temu spływająca woda deszczowa oczyszczała ikandy, a przeciwnicy mieli do nich utrudniony dostęp. W strukturze wojskowej Czaki ikandy stanowiły siedzibę oddziałów wojskowych, w których żyli i szkolili się wojownicy.

Zuluskim podbojom i wchłanianiu sąsiednich plemion towarzyszyło tworzenie kolejnych ikand. Ta unikalna dzielnica Zulusów zastępuje dzielnicę wojskową i zapewnia dodatkowe obszary mieszkalne. Po opracowaniu wymaganych idei lub technologii pozwala na natychmiastowe tworzenie korpusów i armii. Przyśpiesza też tworzenie korpusów i armii.

UNIKALNA UMIEJĘTNOŚĆ PRZYWÓDCY – AMABUTHO

W wieku 23 lat Czaka stanął na czele oddziału impi. Dzięki swym wyczynom stał się jednym z najwybitniejszych dowódców wodza Dingiswayo. Znany był z musztrowania swoich oddziałów i modyfikowania ich uzbrojenia – wymienił lekkie włócznie przeznaczone do ciskania (assegai) na iklawy o szerokich grotach i duże tarcze pokryte krowią skórą. W grze Czaka może wcześniej tworzyć korpusy (wymagana idea najemników) oraz armie (wymagana idea nacjonalizmu). Amabutho zwiększa też bazową siłę bojową korpusów i armii.

UNIKALNA UMIEJĘTNOŚĆ CYWILIZACJI – ISIBONGO

Pokonane plemiona włączano do królestwa Zulusów. Młodzi mężczyźni trafiali do ibutho, a armia Czaki maszerowała dalej. Zuluski wódz nie stronił też od korzystania z dyplomatycznej metody kija i marchewki, w której kijem była zawsze obecna piechota impi. W grze odzwierciedleniem tego jest umiejętność o nazwie Isibongo. Gdy Czaka podbija miasto, zyskuje ono premię do lojalności, jeśli stacjonuje w nim jednostka wojskowa. Podbicie miasta jednostką sprawia, że zostaje ona awansowana do korpusu lub armii, o ile wcześniej odblokowano odpowiednie idee.

Czaka jest jednym z dziewięciu nowych przywódców, którzy trafią do gry 8 lutego 2018 r. wraz z premierą rozszerzenia Civilization VI: Rise and Fall.

Obserwuj rozmowę w mediach społecznościowych, używając hashtaga #OneMoreTurn, i śledź serię Civilization w portalach, żeby otrzymywać najnowsze wiadomości o Sid Meier's Civilization VI.